تازه ها

تازه ها (2)

 

شیوع بسیار بالا و نگران‌کنندۀ درجات مختلف کمبود ویتامین D در مطالعات گوناگونی که توسط انستیتو تحقیقات تغذیه ای و صنایع غذایی کشور و دیگر مراکز پژوهشی کشور انجام شده، کراراً گزارش شده است. منبع طبیعی این ویتامین، مواجهۀ مستقیم با نور آفتاب است که بنا به دلایل مختلف زیست‌محیطی، فرهنگی و اجتماعی غالب افراد جامعه به قدر کفایت از آن بهره‌مند نیستند. از سویی دیگر این ویتامین توزیع بسیار محدودی در مواد غذایی دارد و عمدتاً در ماهی‌های چرب و روغن جگر ماهی یافت می‌شود. از این رو غنی‌سازی مواد غذایی مهمترین راهبرد در راستای مبارزه با این کمبود تغذیه‌ای است. 

ویتامین D، محلول در چربی است و ترجیح بر این است که ماده‌ای مانند شیر، با این ویتامین غنی شود. این مساله‌ای نیست که دست‌اندرکاران بهداشت و سلامت و خاصه متخصصان تغذیه از آن ناآگاه باشند. منتهی خواص شیمیایی غنی‌کننده تنها عامل تعیین‌کننده نیست و به علاوه با فن‌آوری‌های نوین، اساساً چندان دشواری‌ساز هم نیست چون امروزه انواع غنی‌کننده‌های محلول در آب ویتامین D نیز موجودند. از سویی دیگر، آخرین گزارش مطالعات الگوی مصرف مواد غذایی خانوار و وضعیت تغذیه‌ای کشور مربوط به سال‌های 81-1379 (یعنی زمانی که به لبنیات یارانه تعلق می‌گرفت و نسبت هزینۀ آن به کل سبد غذایی خانوار بسیار کمتر از حال بود) نشان داد که سرانۀ مصرف لبنیات در کشور (شامل شیر، ماست، پنیر، دوغ، بستنی و سایر لبنیات) تنها 139 گرم در روز بود که شیر تنها 38 گرم آن را تشکیل می‌داد در حالی که سرانۀ مصرف نان، 320 گرم در روز بود. اینک گزارش‌های پراکنده متاسفانه حاکی از کمرنگ‌تر شدن سهم شیر در سبد غذایی خانوار هستند. این انستیتو در سال 1386 اقدام به مقایسۀ اثربخشی شیر و آب‌میوۀ غنی‌شده با ویتامین D در مقایسه با مکمل‌یاری در چند دبستان تهران کرد. برمبنای مطالعات انجام شده، قویاً اعتقاد بر این است که توزیع منظم شیرِ با کیفیت و غنی‌شده در مدارس (به عبارتی غنی‌سازی هدفمند) تا حدود بسیاری می‌تواند به مبارزه با کمبود در این گروه خاص کمک کند ولی غنی‌سازی شیر با شرایط کنونی قطعاً پوشش جمعیتی بسیار ناقصی خواهد داشت و به هیچ روی گزینۀ مناسبی نیست. اخیراً برخی از کشورهای اروپایی و آمریکایی نیز به فکر غنی‌سازی نان با ویتامین D افتاده‌اند.

اخیرا طرح ارزیابی اثربخشی نان غنی شده با ویتامین D در انستیتو تحقیقات تغذیه ای و صنایع غذایی کشور در دست اجراست. در این طرح آرد، با این ویتامین غنی شده تا میزان اتلاف ویتامین D ضمن فرایند طبخ در چهار نوع نان مسطح سنتی، یعنی سنگک، بربری، تافتون و لواش، اندازه‌گیری و براورد شود و با توجه به آن، مقدار مناسب مادۀ غنی‌کننده تعیین شود. منتهی در بخش ارزیابی زیست‌فراهمی ویتامین D از نانِ غنی‌شده و اثربخشی آن، تنها نان لواش آزمایش شد زیرا اولاً طبق آمارهای موجود، پُرمصرف‌ترین نان در سطح کشور است و ثانیاً فرض بر این است که اگر ویتامین D از نان لواش (که کیفیت نامناسبی دارد) جذب خوبی داشته باشد به احتمال قریب به یقین از دیگر نان‌ها هم خوب جذب خواهد شد و نیازی به صرف هزینه و آزمایش‌های مجزا برای هر نان نخواهد بود. نتایج مطالعات اولیه حاکی از جذب مناسب ویتامین D از نان لواش بود.

غنی‌سازی روغن البته گزینۀ مناسبی است ولی با توجه به روش خاص طبخ غذا در ایران، براورد میزان اتلاف ویتامین D ضمن طبخ و نهایتاً دریافت آن از این طریق کار ساده‌ای نیست. مضاف بر این که مطالعات اخیر این انستیتو تحت عنوان «برنامۀ ملی مراقبت غذا و تغذیه» که در شش استان کشور انجام شده است نشان داد که متاسفانه میزان مصرف روغن‌های جامد، حیوانی و پیه در قیاس با سال‌های پیش افزایش چشمگیری یافته است و رواج باورهای نادرست درخصوص خواص این روغن‌ها، در این مساله پُربی‌تاثیر نبوده است. در عین حال، یک برنامۀ منسجم و قوی غنی‌سازی، باید متکی بر غنی کردن چند مادۀ غذایی باشد. غنی‌سازی روغن نیز در دستور کار کمیتۀ کشوری غنی‌سازی وزارت بهداشت، درمان و آموزش بهداشت هست و مطالعات اولیه در این خصوص در این انستیتو در دست انجام و ارزیابی است.

اندازه‌گیری ویتامین D در آرد و نان البته چالش‌برانگیز است منتهی توجه به این نکته ضرورت دارد که به هرحال اندازه‌گیری این ویتامین چه در نان، چه در روغن یا هر مادۀ غذایی دیگر باید به روش کروماتوگرافی مایع انجام شود که روشی است نسبتاً پیچیده که به پرسنل زبده نیاز دارد. بنابراین روش‌های کنترل کیفی مادۀ غذایی غنی‌شده با ویتامین D، صرف نظر از نوع مادۀ غذایی، پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و به سادگی کنترل کیفی مثلاً غنی‌سازی با آهن نیست. از این رو پژوهشگران برجستۀ این انستیتو از چندی پیش در تلاشند تا روش مناسبی را برای اندازه‌گیری ویتامین D در مواد غذایی طراحی کنند تا انشالله در مراحل بعدی آن را به آزمایشگاه‌های کنترل کیفی استانی آموزش دهند.

نکتۀ پایانی این که مسالۀ غنی‌سازی نان‌های سنتی با ویتامین D، راه حلی است که کمیتۀ کشوری غنی‌سازی طی جلسات کارشناسی متعدد و با حضور اساتیدی از مراکز علمی و پژوهشی مختلف به آن رسیده است و اجرای آن از سوی سازمان غذا و دارو و با پشتیبانی دفتر بهبود تغذیۀ معاونت محترم بهداشت به این انستیتو سفارش داده شد. امید است با توفیق در مراحل آزمایشی و سپس اجرای آن در سطح کشور، گام مهمی در مبارزه با کمبود ویتامین D و نهایتاً ارتقاء سلامت هموطنان عزیز و پیشگیری از بیماری‌ها برداشته شود.

 

 

 

 

جمعه, 15 آبان 1394 ساعت 08:18

درمان کمبود ویتامین D

نوشته شده توسط

مکمل ویتامین D- انواع مختلفی از مکمل‌های ویتامینD برای درمان کمبود یا عدم کفایت این ویتامین در بازار موجود هستند. دو فرم رایج مکمل ویتامین D، ارگوکلسیفرول (ویتامین D2) و کله کلسیفرول (ویتامین D3) است. البته فرم کله کلسیفرول ارجحیت دارد. (در بازار ایران شکل ارگوکلسیفرول بسیار کمیاب است.)